Yakın gelecekte Küba için üç senaryo göze çarpıyor: Birincisi sınırlı bir müzakere anlaşması, ikincisi kademeli bir çöküş ve üçüncüsü ise Küba’nın geleneksel dostlarından destek beklemesidir.
Küba'nın zor denklemi, baskı, kriz ve gelecek
Latin Amerika ve Karayipler Araştırmacısı Melike Hocaoğlu Çağlıöz, ABD-Küba arasında yaşanan gerilimin perde arkasını AA Analiz için kaleme aldı.
Karayip ada ülkesi Küba yakın tarihinin en kritik dönemlerinden birini yaşıyor. Trump yönetimi Ocak 2025’ten beri Küba’ya yapılan petrol sevkiyatlarını ciddi şekilde kısıtladı. Bu durum yakıt kıtlığına, fiyatlarda keskin artışlara ve uzun süreli elektrik kesintilerine yol açtı. Ülke, Mart 2026’da üç kez ülke çapında elektrik kesintisi yaşadı. Bundan sonra asıl soru, Küba'nın krizde olup olmadığı değil, bu krizin bir rejim değişikliğiyle sonuçlanıp sonuçlanmayacağıdır.
Washington'un "azami baskı" stratejisi
ABD Başkanı Donald Trump'ın stratejisi üç eş zamanlı eksen üzerinde işliyor. İlk olarak 3 Ocak 2026'da eski Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun yakalanması, Küba'nın petrol ithalatının yüzde 80 ila yüzde 90'ını bir anda ortadan kaldırdı.
İkinci olarak, *29 Ocak'ta Trump tarafından imzalanan ve Küba'ya ham petrol tedarik eden her ülkeye gümrük vergisi uygulayan 14380 sayılı Yürütme Kararnamesi, Meksika'nın sevkiyatları askıya almasına ve Sahil Güvenlik'te en az yedi tankeri durdurmaya zorladı. Ek olarak, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, herhangi bir normalleşmenin olmazsa olmaz koşulu olarak yönetim sisteminde tam bir değişiklik talep etti.
Son olarak, Ocak 2026'dan bu yana Trump yönetimi, Küba'ya karşı 240'tan fazla yaptırım uyguladı. Rubio ise bu önlemleri Küba'nın ABD kıyılarına sadece 90 mil uzaklıkta Çin ve Rusya'nın istihbarat üslerine ev sahipliği yaptığı iddiasıyla gerekçelendirdi. Rubio 7 Mayıs'ta, GAESA ve rejimin 12 yetkilisine yönelik doğrudan yaptırımlar açıklayarak yabancı şirketlere 5 Haziran'a kadar Küba kuruluşlarıyla olan faaliyetlerini durdurmaları için süre verdi.
Enerji krizi: Rakamlar her şeyi anlatıyor
Kübalı yetkililer, adada petrol ve mazotun tükendiğini doğruladı. Küba Enerji ve Madenler Bakanı Vicente de la O Levy, devlet yayın organlarına yaptığı açıklamada, elektrik şebekesinin “kritik bir durumda” olduğunu ve kesintilerin günde 22 saate ulaştığını belirtti.
Küba'nın Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) 2019'dan bu yana toplamda yüzde 23 düştü ve 2026'da yüzde 7,2'lik bir düşüş daha öngörülüyor. 2021'den bu yana nüfusun yüzde 10'una denk gelen 1 milyondan fazla göçmenin kitlesel göçü sonucunda, fiili nüfus 11,3 milyondan 8,8 milyon civarına düştü.
Miguel Diaz-Canel hükümeti ne kadar kırılgan?
Miguel Diaz-Canel Küba’nın cumhurbaşkanı olmakla birlikte ülkedeki siyasi güç yalnızca cumhurbaşkanının elinde değil.
Küba tek partili bir devlettir ve en güçlü kurum, anayasada “devletin ve toplumun yönlendirici gücü” olarak tanımlanan Küba Komünist Partisi’dir. Bu kurumsal yapı, Maduro tarzı bir kişisel çöküşü daha zor hale getirir: bu sistemde devrilecek tek bir lider yoktur.
Diaz-Canel’in cumhurbaşkanlığı dönemi birçok krizle geçti. Temmuz 2021’de düzenlenen kitlesel protestolar, 1959’dan beri Küba’daki en büyük protestolardan biri oldu ve bu olaylar onun halk nezdindeki imajına ciddi zarar verdi.
Hükümet protestolara sert müdahalede bulundu ve yüzlerce kişi tutuklandı. Günümüzde ise kıtlık ve sık yaşanan elektrik kesintileri halkın öfkesini yeniden artırdı. Havana’nın Marianao ve Luyanó gibi mahallelerinde insanlar protestolar düzenledi ve sokaklarda barikatlar kurdu.
Bununla birlikte, tarihsel eğilim Küba'nın 1959'dan beri aynı tek partili siyasi sistem altında olduğunu göstermektedir. 1996 tarihli Helms-Burton Yasası, ABD yaptırımlarının kaldırılmasını yasal olarak bir “geçiş” veya “demokratik olarak seçilmiş” hükümetin ortaya çıkmasına bağlamaktadır. Küba, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) dağılmasını ve Venezuela'nın zayıflamasını atlatmıştır. Bu sebeple, rejimin dayanıklılığı küçümsenmemelidir.
Ratcliffe’in ziyareti: Açılım mı, yoksa ültimatom mu?
Son haftaların en dikkati çeken olayı ise CIA Direktörü John Ratcliffe’in 15 Mayıs’ta Havana’ya yaptığı ziyaret oldu. Ratcliffe, eski Küba Devlet Başkanı Raul Castro'nun torunu Guillermo Rodriguez Castro, İçişleri Bakanı Lazaro Alberto Alvarez Casas ve Küba İstihbarat Teşkilatı Başkanı ile bir araya geldi. Görüşmede istihbarat işbirliği, ekonomik istikrar ve güvenlik konuları ele alındı.
Ratcliffe, “gerçek bir işbirliği fırsatı” sunduğunu ve Küba ekonomisini istikrara kavuşturma olasılığını iletti; ancak bu fırsatın süresiz olarak açık kalmayacağını ve gerekirse ABD yönetimin “kırmızı çizgileri” uygulayacağını da belirtti.
Trump yönetimi, bir yandan diyalog kurarken diğer yandan da Küba’ya yönelik "azami baskı" politikasını sürdürdü. Ocak 2026’dan bu yana 240’tan fazla yaptırım uygulandı, en az yedi tanker durduruldu ve Küba kıyıları yakınında en az 25 askeri gözetleme uçuşu yapıldı. John Ratcliffe’in ziyareti ise, Nicolás Maduro’nun yakalanmasından önce ocak ayında Caracas’a yaptığı ziyaretin devamı niteliğindeydi. Bu durum, Havana yönetimine açık bir mesaj olarak yorumlandı.
Küba için olası senaryolar
Yakın gelecekte Küba için üç senaryo göze çarpıyor. Birincisi, sınırlı bir müzakere anlaşması: Küba, rejim değişikliği olmaksızın kısmi enerji yardımına karşılık, bazı siyasi tutukluların serbest bırakılması ve Rusya ile Çin’in varlığının azaltılması gibi ikincil konularda taviz verebilir.
İkincisi, kademeli çöküş: biriken baskı, Komünist Partinin yönetemeyeceği bir ekonomik çöküşe yol açarak planlanmamış bir geçişi tetikliyor. Üçüncüsü ise Küba’nın geleneksel dostlarından destek beklemesi ki bu destekçiler (Rusya-İran-Çin) artık günümüz konjonktüründe yeterince de istekli değiller.
Rusya bir tanker gönderse de bu yalnızca geçici ve sembolik bir rahatlama sağlıyor. Çin, Küba ile ekonomik ilişkilerini sürdürmeye devam ediyor ancak ABD’nin ikincil yaptırım tehdidi nedeniyle petrol sevkiyatına sıcak bakmıyor. İran ise halihazırda yaptırımlar altında olduğu için sınırlı bir kapasiteye sahip. Bu nedenle, Küba’nın geleneksel müttefiklerinden güçlü bir destek alması şu an için pek gerçekçi görünmüyor.
Meksika, İspanya ve Brezilya liderleri, Küba’daki “dramatik durum” hakkında endişelerini dile getirerek “samimi ve saygılı bir diyalog” çağrısında bulundular. Almanya ise ABD’nin askeri bir saldırı için açık bir gerekçe bulunmadığını belirtti. Uluslararası baskı, masadaki en aşırı seçenekleri yumuşatabilir.
Marco Rubio ise meseleye göz ardı edilemeyecek başka bir boyut katıyor. Küba kökenli olan Rubio, devrimden sonra adayı terk eden bir sürgün ailesinin çocuğu. Bu nedenle Küba’ya yönelik tutumu yalnızca dış politikayla ilgili değil; aynı zamanda kişisel ve aile geçmişiyle de bağlantılı. Bu durum da izlenen politikanın neden daha sert ve esnek olmayan bir çizgide ilerlediğini açıklıyor.
Baskının ötesinde bir adalet meselesi
Özetle, Ratcliffe’in ziyaretinin basit bir diplomatik ziyaret okumak yanlış olur. Bu daha büyük bir karar öncesindeki son bir uyarı olabilir. Küba hükümetinin, Trump yönetiminin bir üyesini özellikle de CIA direktörünü açıkça kabul etmeye istekli olması, Havana’daki bazı kesimlerin bir anlaşmaya ilgi duyabileceğini düşündürüyor.
Washington’un “ulusal güvenlik” olarak adlandırdığı şeyin bedelini bugün halk ödüyor. Kübalı doktorlar, personelin hastanelere ulaşamaması, yakıt olmaması ve ilaçların gelmemesi nedeniyle çocuk ölüm oranlarının arttığını bildiriyor.
Latin Amerika tarihi, büyük ölçüde ABD müdahalelerinin gölgesinde şekillendi. Guatemala, Şili, Nikaragua ve Venezuela örneklerinde olduğu gibi, Washington’un müdahaleleri çoğu zaman bölgede kalıcı bir demokrasi ya da kalkınma üretmekten uzak kaldı. Sıradaki hedefin hangi ülke olacağı ise belirsiz.
Bir diğer soru, Washington'un dönüşümler talep ettiği bir ortamda böyle bir anlaşmanın mümkün olup olmadığıdır. Küba yarın çökmeyecek, ancak yakıt, elektrik ve görünürde bir çıkış yolu olmadan geçen her hafta manevra alanını daraltıyor. Filistin’de yaşananlardan beri zedelenen uluslararası hukuk ve uluslararası toplum seyirci kalmamalı, ve tüm yaşananlara ilişkin somut adımlar atmalıdır.
BM Genel Kurulu’nun Küba meselesini acilen yeniden ele alması ve Küresel Güney ülkelerinin, diğer emperyalizm biçimlerini kınadıkları aynı enerjiyle hareket etmesi gerekmektedir. Küba, bu destekle kalıcı çözümü kendi içinde yaratmalıdır.
*2000’li yılların başından beri Küba ile Venezuela arasında bir anlaşma bulunuyor. Bu anlaşmaya göre Küba, doktorlar ve sağlık personeli göndererek Venezuela’ya sağlık hizmeti sağlıyor; Venezuela ise buna karşılık Küba’ya petrol veriyor. Yani Küba, sağlık hizmeti ihracatı yaparak Venezuela’dan enerji (petrol) alıyor.
[Melike Hocaoğlu Çağlıöz, Latin Amerika ve Karayipler üzerine çalışmalar yürüten bir Araştırmacıdır.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir. (AA)
Dünya
Dünya
Dünya
Dünya
Yorumlar
…Yorumlar yükleniyor…