Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy: Haydarpaşa ilk etabı 2027'de tamamlanacak

Haydarpaşa Gar Sahası'nda devam eden restorasyon ve güçlendirme çalışmalarının ilk etabının 2027'de tamamlanması hedefleniyor. Bu hedef, zemin güçlendirme uygulamaları ve arkeolojik alandaki yeni buluntular doğrultusunda belirlendi.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Haydarpaşa Gar Sahası'ndaki restorasyon ve güçlendirme çalışmalarına ilişkin yeni bulguları ve ilk etabın açılış hedefini duyurdu.

Bakan Ersoy, 1909'da açılan Haydarpaşa Garı'nın orijinal projelerinde bulunan yaklaşık 1000 ahşap kazıktan sadece 200'ünün yerinde kaldığını belirtti. Teknik incelemeler, kazıkların yaklaşık yüzde 80'inin zamanla yok olduğunu gösterdi.

Zeminde tespit edilen sıvılaşma riskine karşı kapsamlı güçlendirme uygulamaları yapıldığını kaydeden Ersoy, hassas mühendislik çalışmaları ve proje revizyonları sebebiyle açılış takviminin yeniden düzenlendiğini ifade etti. Bu doğrultuda, ilk etabın 2027 yılı içinde tamamlanması hedefleniyor.

Ersoy, zemin araştırmalarında gevşek ve suya doygun zeminde sıvılaşma riski saptandığını aktardı. Bu riskin gerçekleşmesi durumunda yapıda oturma ve yana doğru hareket meydana gelebileceği belirlendi.

Ersoy, tarihi yapıyı belirlenen risklere karşı korumak için bilimsel değerlendirmelerle hareket ettiklerini söyledi. Bakan, "Tarihi yapıyı bu risklere karşı korumak amacıyla, uzman mühendislerin hazırladığı, akademik heyetlerin incelediği ve Danışma Kurulumuzun uygun bulduğu proje doğrultusunda yapı çevresinde fore kazık ve zemini sağlamlaştıran enjeksiyon uygulamaları gerçekleştirdik. Her aşamada teknik cihazlarla yapının davranışını izleyerek kontrollü biçimde ilerledik." ifadelerini kullandı.

İlk etabın daha önce İstanbul Kültür Yolu Festivali başlangıcında açılması planlanmıştı. Ancak hassas güçlendirme uygulamaları, bilimsel analizler ve proje revizyonları nedeniyle çalışma takvimi yeniden düzenlendi. Ayrıca, arkeopark alanında ortaya çıkan yeni kalıntıların korunması amacıyla altyapı ve ziyaretçi güzergahlarına ilişkin projeler de yenilendi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, Haydarpaşa Garı'na ilişkin tarihsel araştırmalarda yapının orijinal projelerine ulaşıldı. Bu projelerin incelenmesiyle, ilk inşaat sırasında temel altına 8 ila 21 metre uzunluğunda ve 50 ila 90 santimetre çapında yaklaşık 1000 ahşap kazık yerleştirildiği belirlendi.

Jeoradar çalışmasıyla kazıkların mevcut durumu ve sayısı belirlendi. Buna göre, 200 kazığın yerinde olduğu, 800 kazığın ise bulunmadığı tespit edildi. Teknik değerlendirmeler, inşa tarihinden bu yana ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80'inin yok olduğunu ortaya koydu.

Mevcut zemin koşullarını belirlemek ve yapı çevresindeki deformasyonları araştırmak için sondaj, arazi ve laboratuvar testleri yapıldı. Ayrıca jeofizik ölçümler ve aletsel gözlem çalışmaları da gerçekleştirildi.

İncelemeler sonucunda zemin, ZF sınıfında, heterojen dolgu ve sıvılaşabilir kumdan oluştuğu tespit edildi. Gevşek ve suya doygun özellik taşıyan zeminin önemli geoteknik riskler barındırdığı belirlendi. Sıvılaşmanın gerçekleşmesi durumunda yapıda oturma ve yanal yayılma hareketleri meydana gelebileceği kaydedildi.

Bu bulgular ışığında, uzman mühendisler tarafından bir zemin iyileştirme projesi hazırlandı. Proje, akademik heyetlerce incelenerek Danışma Kurulunca uygun görüldü.

Proje kapsamında, yanal yayılmayı önlemek amacıyla yapı çevresinde fore kazık imalatı yapıldı. Yapı içinde ve dışında ise kompaksiyon enjeksiyonu ve polimer enjeksiyonu gibi zemin güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildi.

Uygulamalar sırasında deneysel ve gözlemsel veriler periyodik olarak toplandı. Elde edilen sonuçlara göre projelerde gerekli revizyonlar yapıldı. Teknik inceleme, değerlendirme ve revizyon süreçleri ile güçlendirme uygulamalarının gerektirdiği çalışmalar, iş programının yeniden ele alınmasına ve uygulama süresinin uzamasına yol açtı.

Haydarpaşa Garı'nda zemin güçlendirme çalışmalarına başlanmadan önce, imalatlar sırasında yapının davranışını takip etmek için teknik izleme cihazları yerleştirildi.

Güçlendirme uygulamaları, cihazlardan elde edilen verilerle yapının davranışı sürekli izlenerek kontrollü ve aşamalı biçimde yürütüldü.

Bodrum katındaki sınırlı çalışma koşulları, uygun ekipmanlarla hassas uygulamaları zorunlu kıldı. Tarihi yapının mevcut taşıyıcı sistemine zarar verilmeden ve üstyapı imalatlarıyla eş güdüm içinde ilerlenmesi de ilave süre ihtiyacı oluşturdu.

Haydarpaşa Arkeopark alanında mevcut kalıntıların konservasyonu devam ederken, altyapı, drenaj ve ziyaretçi dolaşım güzergahlarına yönelik kazılarda yeni arkeolojik kalıntılar bulundu.

Altyapı ve drenaj hatları ile ziyaretçi güzergahları, mevcut ve yeni bulunan kalıntıların konumları ve korunma durumları dikkate alınarak yeniden düzenlendi. Yeni buluntuların korunması için gereken ilave çalışmalar da uygulama takvimini etkiledi.

Haydarpaşa Gar Sahası'nda farklı kurumlara ait yapı, tesis, ekipman ve kullanım alanlarının taşınma süreçleri de uygulama sıralamasını etkiledi.

Taşınma işlemlerinin tamamlanması beklendiği için bazı bölümlerde planlanan imalatlara zamanında başlanamadı. Boşaltılan alanların uygulamaya hazır hale getirilmesi ve gerekli saha düzenlemelerinin yapılması da ek süre gerektirdi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TCDD arasında 15 Ağustos 2024'te imzalanan protokol kapsamında, Haydarpaşa Gar Sahası'ndaki çalışmalar koruma ve güçlendirme uygulamalarını içeriyor. Ayrıca yeni kültür ve sanat alanlarının oluşturulması da hedefleniyor.

Proje kapsamında Anadolu Yakası'nın ilk arkeoloji müzesi, performans sanatları merkezi, kütüphane, sergi salonları ile sanat ve tasarım atölyeleri yer alacak. Arkeopark, açık etkinlik alanları ve peyzaj düzenlemeleriyle Haydarpaşa'nın İstanbul'un kültür hayatına kazandırılması amaçlanıyor.