Arktik'te Türk bilim insanlarından kritik iklim ve uzay araştırmaları

6. Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi'ne (TASE-VI) katılan Türk bilim insanları, kutup bölgesinde iklim değişikliğinin deniz ekosistemi üzerindeki etkilerini araştırdı. Ayrıca uzay ve konumlama teknolojilerine yönelik kritik çalışmalar gerçekleştirdi.

Cumhurbaşkanlığı himayesinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) yürütücülüğünde düzenlenen TASE-VI sona erdi.

Seferde oşinografi, biyoloji, kimya, atmosfer dinamikleri, meteoroloji, jeodezi ve uydu sistemleri alanlarında 12 bilimsel proje yürütüldü. Toplam 12 Türk bilim insanı ile Arjantin, Bulgaristan ve Uruguay'dan 3 yabancı araştırmacı katıldı. Ekip, küresel iklim değişikliğinin etkilerini yerinde incelemek için kritik araştırmalar yaptı.

Bilim ekibi, gemiyle 82 derece kuzey enlemine kadar ulaştı. "Ulusal Kutup Bilim Stratejisi" kapsamında küresel iklim değişikliği, tehdit altındaki ekosistemler ve insan kaynaklı etkiler gibi öncelikli bilimsel temalar üzerine çalışmalarını sürdürdü.

Sefer katılımcıları, araştırmaları hakkında bilgi verdi.

İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Denizhan Vardar, iklim değişikliğinin deniz tabanı canlıları üzerindeki etkilerini araştırdıklarını belirtti. Vardar, "TÜBİTAK'ın kutup araştırmalarını kapsayan 1001 projelerine başvuruda bulunduk ve projemiz kabul edildi. Bu vesileyle buraya geldik. Çalışmalarımızın iki önemli ayağı var. İlki, deniz tabanında 28 noktadan görüntü alarak buralardaki canlıların yüzey örtücülüğünü incelemek. Ayrıca su altı robotlarımız ve dronlarımızla bu canlıların başladıkları ve sona erdikleri bölgelerin sınırlarını belirliyoruz. Bunun yanı sıra özellikle buzul önü alanları gibi çok önemli ve ilgi çekici noktalarda su altı dronlarıyla görüntüleme çalışmaları yürütüyoruz." ifadelerini kullandı.

Nanomalzemeler uzay koşullarında test edildi

İstanbul Teknik Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Filiz Altay, nanoteknoloji uygulamaları üzerine çalıştıklarını belirtti. Altay, uzay çalışmalarına ilgi duyduğunu ve TÜBİTAK KARE tarafından kabul edilen projesinin iki bölümden oluştuğunu söyledi. Altay, "Projemizin birinci kısmında laboratuvarda ürettiğimiz nanomalzemelerin uzay koşullarındaki stabilitesini belirlemeyi hedefliyoruz. Diğer kısmında ise eksozom adını verdiğimiz, hücreler arası iletişimi sağlayan keseciklerin bölgeye özgü balıklardan ekstrakte edilmesi üzerine çalışıyoruz." diye konuştu.

Sefer boyunca sağlık ekibi görev başında

Seferin lider yardımcısı ve tıp personeli Doç. Dr. Bengüsu Mirasoğlu, ani ve acil durumlar ile hastalıklara müdahale etmek için görev yaptığını ifade etti. Mirasoğlu, tüm katılımcıları detaylı sağlık kontrolünden ve testlerden geçirdiklerini anlattı. "Kontrollerin amacı, burada sağlık açısından oluşabilecek risklerin önüne geçebilmek, hastalıklara karşı önlem alabilmek ve gerekiyorsa tedavisini yapabilmek." dedi. Sefer öncesinde katılımcılara temel sağlık konularında eğitimler verdiklerini belirten Mirasoğlu, "Seferimizde büyük bir sağlık problemi ile karşılaşmadık." şeklinde konuştu.

Svalbard Adası'nın seçilmesi, iklim değişikliğinin etkilerini anlamak adına çok önemli

Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü araştırma görevlisi Özkan Özel, TÜBİTAK KARE'nin 2026 Yılı KUTUP-1001 Çağrısı'na yaptığı başvurunun kabul edilmesiyle sefere katıldığını kaydetti. Özel, "Açıkçası yaptığımız çalışmalar çok önemli. Svalbard Adası'nın özellikle seçilmiş olması, küresel iklim değişikliğinin etkilerini anlamak açısından çok önemli çünkü burası, atmosferik süreçlerle deniz ve okyanus sularının etkileşime girdiği çok özel alanlardan biri. Özellikle oşinografik çalışmalar açısından tatlı ve tuzlu suyun bir arada bulunduğu doğal laboratuvar niteliği taşıyor. Yaklaşık üç yıldır aynı bölgede, aynı noktalarda çalışmalar yürütüyor olmamız, uzun vadede buzulların erime süreci ve erime hızıyla birlikte iklim değişikliğinin etkilerine ilişkin önemli veriler elde etmemizi sağlayacak. Bu çalışmaların geleceğe yönelik öngörüler geliştirilmesine de önemli katkı sunacağını düşünüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Özel, buzuldan eriyen tatlı suyun deniz suyuyla karıştığı bu özel alanın uzun dönemli izlenmesinin, bölgedeki ekosistemin daha iyi anlaşılmasına önemli katkı sağlayacağını ifade etti.

Ülkemiz için kesintisiz konum belirleme imkanı sunmayı amaçlıyoruz

Gebze Teknik Üniversitesi Harita Mühendisliği Bölümü araştırma görevlisi Emre Bozdoğan, seferin başlangıç noktası Tromso'dan itibaren 3 GNSS alıcısı ve antenle veri topladıklarını belirtti. Bozdoğan, "Projedeki amacımız, farklı gerçek zamanlı GNSS tekniklerinin Arktik kutup koşullarındaki performansını test etmek. Ayrıca GNSS tekniklerinin doğası gereği yaşanan sinyal ve düzeltme kesintileri sırasında meydana gelen veri kayıplarının, proje kapsamında geliştireceğimiz kinematik VRS tabanlı konumlandırma yazılımıyla giderilip giderilemeyeceğini inceleyeceğiz. Bu sayede hem ülkemiz hem de GNSS literatürü için kesintisiz konum belirleme imkanı sunmayı amaçlıyoruz." ifadelerini kullandı.

"Okulun en başından beri kutuplara ilgi duyuyorum"

İstanbul Teknik Üniversitesi Harita Mühendisliği Bölümü son sınıf öğrencisi Murat Cürebal, GNSS sistemlerinde hassas konumlama yöntemlerine ilişkin analiz ve karşılaştırmalar yaptığını belirtti. Cürebal, "TÜBİTAK'ın açtığı çağrıda projem kabul edildi. Kutuplara ilgim okulun en başından beri var. Şükür ki buralara kadar geldim. Nice seferlere katılmayı ümit ediyorum. Fazlasıyla heyecanlı ve mutluyum." dedi.