Yönetmen Fatih Diren: Nazarın Renkleri kadim geleneği beyaz perdeye taşıdı

Kosova'da yaşayan Boşnakların yüzyıllardır sürdürdüğü geleneksel gelin yüzü boyama ritüeli, Dr. Öğretim Üyesi ve belgesel yönetmeni Fatih Diren'in "Nazarın Renkleri" filmine konu oldu.

Diren, daha önce "Baletler Köyü" belgeseliyle Çorum'dan bale sahnelerine uzanan 13 erkeğin hikayesini anlatmıştı. Uluslararası festivallerden ödüller alan yönetmen, yeni yapımında Balkanlar'da kaybolma riski taşıyan bir geleneği ele aldı.

Yönetmenliğini, senaristliğini ve yapımcılığını Fatih Diren'in üstlendiği "Nazarın Renkleri", Kosova'nın Prizren şehrine bağlı Zupa bölgesinde yaşayan Boşnakların geleneksel gelin yüzü boyama ritüelini sinema diliyle aktarıyor.

Şar Dağları'nın eteklerindeki Planjane köyünde çekilen kısa metraj belgesel, evlenecek genç kadınların yüzlerinin farklı renk, çizgi ve sembollerle boyanmasını konu ediniyor. Film, bu uygulamayı sadece görsel bir gelenek değil, aynı zamanda toplumsal hafızayı kuşaktan kuşağa aktaran kültürel bir ritüel olarak değerlendiriyor.

Türkiye'den Kosova'ya uzanan bir kadın hikayesi

Diren, belgeselin hikayesinin görüntü yönetmeni Evrim İnci'nin yayımlanan bir haber üzerinden geleneği fark etmesiyle başladığını belirtti.

Film çekimleri için Prizren Yunus Emre Enstitüsü desteğiyle Kosova'ya gidildiğini anlatan Diren, bölgedeki araştırmalar sonrası geleneği iki kadının karşılaşması üzerinden anlatmaya karar verdiklerini söyledi.

Diren, belgeselde Türkiye'den Kosova'ya giden Gizem Özdemir ile Planjane köyünde geleneği yaşatan Fehmija Murati'nin karşılaşmasının merkeze alındığını aktardı. Diren, "Gizem, Türkiye'den bu geleneği öğrenmek için Planjane köyüne gidiyor. Bir de bu geleneği yaşatan Fehmija teyzemiz var. Fehmija'nın hikayesini Gizem üzerinden, biraz da bir yolculuk hikayesi şeklinde anlattık." dedi.

Diren, Zupa bölgesindeki Boşnak köylerinde sürdürülen geleneğin en dikkat çekici yönünün gelinlerin yüzlerinin farklı renk, çizgi ve sembollerle boyanması olduğunu kaydetti.

Bu renk ve sembollerin sadece süsleme amacı taşımadığını belirten Diren, yerel anlatılara göre anlamlarını açıkladı: beyaz "saflığı ve yeni bir hayata geçişi", kırmızı "utangaçlık ve doğurganlığı", altın rengi "yaşam döngüsü ve bereketi", mavi "mutlu bir aile hayatını" ve siyah ise "kötülüklerden korunmayı" simgeliyor.

Diren, Planjane köyü ve çevresindeki doğal dokunun filmin anlatımında önemli olduğunu dile getirdi. Şar Dağları, köy evleri ve gündelik yaşam, geleneğin yaşatıldığı ortamı gözler önüne seriyor.

Geleneğin kaybolma riski taşıdığına dikkati çeken Diren, şu ifadeleri kullandı:

"Yüz üzerindeki rengin ve işaretlerin gelini nazardan koruduğuna inanılıyor. Burada Boşnak kültürü, İslami inanışlar, geçmişten gelen gelenekler ve köy yaşamı bir arada. Fakat göç, kentleşme, düğün geleneklerinin değişmesi ve gençlerin Avrupa ülkelerine gitmesiyle bu geleneği bilen ve sürdüren insanların sayısı giderek azalıyor. Biz de Nazarın Renkleri ile sadece bu geleneği anlatmak değil, gelecek kuşaklara aktarılabilecek bir kayıt oluşturmak istedik."

Kosova'daki çekimlerin güzel geçtiğini anlatan Diren, bölge halkının ekibe yaklaşımının süreci kolaylaştırdığını söyledi.

Diren, "Biz zaten o bölgeyi biliyoruz. Türkleri çok seviyorlar. Gittiğimiz köylerde Boşnak, Arnavut insanlar vardı. Türkiye'den geldiğimizi söylediğimizde çok sevindiler. Herkes çay, kahve ısmarlama yarışına girdi." dedi. Prizren'de Türkçe bilenlerin de çok olduğunu belirtti.

Diren, "Aynen Türkiye'de gibiydik. Hiçbir zorluk çekmedik. Aksine çok mutlu, güzel bir şekilde 3-4 gün çekim gerçekleştirdik. Köy halkının gündelik yaşamına müdahale etmemeye ve kültürel unsurları egzotikleştirmemeye özen gösterdik." dedi.

"Nazarın Renkleri"nin festival yolculuğuna yaklaşık bir ay önce başladığını aktaran Diren, filmin Yunanistan'da "KYMATA International Film Festival", İtalya'da "Festival Internazionale Nebrodi Cinema Doc", ABD'de "She Speaks Film Festival" ve "The Impact DOCS Awards", Azerbaycan'da ise "DokuBaku International Documentary Film Festival" kapsamında izleyiciyle buluşacağını kaydetti.

Diren, uluslararası festivallerden gelen seçkilerin kendileri için güzel bir başlangıç olduğunu ifade etti.