.   Sivas Kongresi (4–11 Eylül 1919), Milli Mücadele’nin hem “bölgesel örgütlenmeden ulusal örgütlenmeye geçişini” sağlayan hem de “yeni kurulacak Türk devletinin temellerini” atan en kritik dönüm noktasıdır.

.   Bugün özellikle o günleri ve değerini çok iyi anlamalıyız:

Sivas Kongresi'nin Anlamı ve Önemi

-Milli Birliğin Sağlanması: Amasya Genelgesi'nde alınan kararlar doğrultusunda toplanan kongre, ülkenin dört bir yanından gelen delegelerin katılımıyla ulusal bir özellik kazanmıştır.

-Tüm Cemiyetlerin Birleştirilmesi: Anadolu ve Rumeli’de dağınık halde faaliyet gösteren Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri, "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında TEK ÇATI altında toplanmıştır.

.   Bu adım, Milli Mücadele’nin tek merkezden ve koordineli bir şekilde yönetilmesini sağlamıştır.

-Manda ve Himayenin Kesin Olarak Reddi: Erzurum Kongresi'nde ilk kez reddedilen manda ve himaye düşüncesi, Sivas'ta yapılan yoğun tartışmalar sonucunda bir daha gündeme gelmemek üzere kesin olarak reddedilmiştir.

.  Tam bağımsızlık ilkesi tescillenmiştir.

-Yürütme Gücünün Üstlenilmesi: Temsil Heyeti’nin üye sayısı artırılarak yetkileri tüm yurdu kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Temsil Heyeti, Ali Fuat Paşa’yı Batı Cephesi Kuvây-ı Milliye Komutanlığı’na atayarak Hükümet gibi ilk kez yürütme yetkisini kullanmıştır.

-Milli İrade ve Basın Gücü: Kamuoyunu doğru bilgilendirmek ve Milli Mücadele’nin sesini duyurmak amacıyla Sivas’ta İrade-i Milliye gazetesi çıkarılmıştır.

-İstanbul Hükümeti’ne Karşı İlk Siyasi Zafer: Damat Ferit Paşa Hükümeti’nin kongreyi engelleme girişimleri (Elazığ Valisi Ali Galip olayı) başarısız olmuş; Anadolu ile haberleşmenin kesilmesi üzerine Damat Ferit Paşa istifa etmek zorunda kalmıştır.

Bu gelişme, Temsil Heyeti’nin İstanbul Hükümeti’ne karşı kazandığı ilk büyük siyasi başarıdır.

-    ALINAN TEMEL KARARLARIN ÖZETİ, NİTELİĞİ VE SONUCU

.  Cemiyetlerin Birleşmesi Bölgesel direniş ulusal düzeye taşındı.

.  Manda ve Himaye Reddi "Ya bağımsızlık ya ölüm!" parolası resmiyet kazandı.

.  Temsil Heyeti Yetkisi Tüm ulus adına karar alma yetkisi tanındı.

.  Misak-ı Milli Esasları: Erzurum kararları genişletilerek kabul edildi; Misak-ı Milli'nin temeli atıldı.

.   TEMSİL HEYETİ NASIL KURULDU, HANGİ YETKİLERİ KULLANDI

 ve TBMM açılana kadar nasıl bir rol üstlendi?

Temsil Heyeti (Heyet-i Temsiliye), Milli Mücadele’nin “ilk örgütlü idari ve siyasi organı” olarak, Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açılana kadar “fiilen geçici bir hükümet” işlevi görmüş tarihî bir kuruludur.

1. Temsil Heyeti’nin Kuruluş Süreci

Temsil Heyeti’nin doğuşu üç ana aşamada gerçekleşmiştir:

-Fikir Aşaması (Amasya Genelgesi - 22 Haziran 1919): Genelgede yer alan "Milletin haklarını korumak ve sesini dünyaya duyurmak için her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurulun varlığı gereklidir" maddesiyle Temsil Heyeti’nin fikri temeli atılmıştır.

-Bölgesel Olarak Kuruluş (Erzurum Kongresi - 23 Temmuz–7 Ağustos 1919): Mustafa Kemal Paşa başkanlığında 9 kişilik bir Heyet-i Temsiliye seçilmiştir. Bu aşamada heyetin yetkileri yalnızca Doğu Anadolu illerini temsil etmekle sınırlıdır.

-Ulusal Nitelik Kazanması (Sivas Kongresi - 4–11 Eylül 1919): Tüm cemiyetlerin birleştirilmesiyle birlikte Temsil Heyeti’nin üye sayısı 16’ya çıkarılmış ve yetkisi "Vatanın bütününü temsil eder" şeklinde genişletilmiştir.

2. Kullandığı Yetkiler ve Hükümet Gibi Çalışması

Temsil Heyeti, Sivas Kongresi sonrasında İstanbul Hükümeti'nin Anadolu üzerindeki otoritesini kaybetmesiyle yasama, yürütme ve diplomatik yetkileri fiilen üstlenmiştir:

-Yürütme Yetkisi: Ali Fuat Paşa’yı Batı Cephesi Kuvây-ı Milliye Genel Komutanlığı’na atayarak Hükümet yetkisini (yürütme gücünü) açıkça kullanmıştır.

-Diplomatik Yetki ve Görüşmeler (Amasya Görüşmeleri - 20–22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti'nin temsilcisi Salih Paşa ile resmi görüşmeler yapılmış, İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti’nin varlığını ve siyasi gücünü ilk kez hukuken tanımıştır.

-İdari Yönetim: İstanbul ile her türlü resmi haberleşmeyi kesmiş, valiliklere ve komutanlıklara doğrudan emirler vererek mülki ve askeri yönetimi devralmıştır.

-Basın ve Kamuoyu Yönetimi: Sivas'ta İrade-i Milliye, Ankara’ya taşındıktan sonra ise Hâkimiyet-i Milliye gazetelerini çıkararak halkı ve kamuoyunu doğrudan yönlendirmiştir.

3. TBMM Açılana Kadar Üstlendiği Rol ve Dönüm Noktaları

-Ankara’nın Merkez Seçilmesi 27 Aralık 1919 Temsil Heyeti, hem Meclis-i Mebusan çalışmalarını yakından takip etmek hem de Batı Cephesi'ne yakın olmak amacıyla Ankara'ya taşındı ve karargâhını burada kurdu.

-Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı 12 Ocak 1919 Temsil Heyeti'nin gayretleriyle toplanan Meclis-i Mebusan, 28 Ocak 1920'de Misak-ı Millî kararlarını kabul etti.

-İstanbul’un İşgali ve Önlemler 16 Mart 1920 İstanbul'un İtilaf Devletlerince işgali ve Meclis’in dağıtılması üzerine Temsil Heyeti; protestolar yayınladı, vergi ve asker sevkiyatını durdurdu, itilaf subaylarını tutuklattı.

-Yeni Meclis Çağrısı 19 Mart 1920 Mustafa Kemal Paşa, Temsil Heyeti Başkanı sıfatıyla yayınladığı genelgeyle Ankara'da kurucu yetkilere sahip yeni bir meclisin toplanacağını ilan etti ve seçimleri başlattı.

-TBMM'nin Açılışı ve Görevin Sonu 23 Nisan 1920  Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılması ve Birinci İcra Vekilleri Heyeti'nin (Hükümet) kurulmasıyla Temsil Heyeti’nin hukuki varlığı ve görevi kendiliğinden sona erdi.

-Özet Karşılaştırma

A-Erzurum Kongresi Dönemi  Bölgesel (Doğu İlleri), 9 Kişi, Bölgesel Danışma/Yönetim Kurulu, Sivas'ta genişletildi, 23 Nisan 1920'de TBMM'ye -  

B-Sivas Kongresi ve Sonrası  -Ulusal (Tüm Vatan), 16 Kişi, Geçici Ulusal Hükümet,

.   107. YILINI KUTLUYORUZ.

Ancak demokratik ve laik cumhuriyetimizi koruyamamanın ezikliği içindeyiz.

.   Atatürk’ü anlayamayanlar ve karşı çıkmak için “yönlendirilmiş” kitleler endişe verici.

.  Sivas Kongresi’nin kabul edildiği 4 Eylül 1919 tarihinden bugüne katettiğimiz mesafe, Türk milletinin “bağımsızlık, egemenlik ve çağdaşlaşma yolundaki kararlılığının” en büyük göstergesidir.

.   Kongre’de benimsenen "Manda ve himaye kabul olunamaz" ilkesi ve ilan edilen milli irade, yalnızca bir dönemin askeri stratejisi değil; “laik, demokratik ve hukuk kurallarına dayalı” Türkiye Cumhuriyeti’nin harcı olmuştur.

.   Tarihsel ve toplumsal süreçlerde yaşanan dönemsel tartışmalar, fikir ayrılıkları veya toplumsal kaygılar; cumhuriyetin temel niteliklerinin, anayasal kurumlarının ve eğitimle yetişecek “bağımsız düşünceli kuşakların” önemini her zaman yeniden anımsatır.

.   Mustafa Kemal Atatürk’ün “fikri, mirası ve kurduğu cumhuriyet değerleri, sarsılmaz ilkeleriyle” geçerliliğini korumaya devam etmektedir.

.  CUMHURİYET İDEALLERİNİ VE ATATÜRK'Ü ANLAMANIN TEMEL TAŞLARI

-Bütünleştirici Söylem ve Eğitim: Atatürk'ün ilke ve devrimlerini sığ sloganların ötesine taşıyarak; bilimsel düşünce, eleştirel akıl, akılcılık ve hukuk devleti zemininde anlatmak toplumsal bilinci güçlendirir.

-Milli Birlik ve Cumhuriyet Hukuku: Sivas Kongresi’nde sağlanan “birleştirici ruh”, farklı görüşlerdeki yurttaşları bağımsızlık ve vatandaşlık bilinci ortak paydasında bir arada tutmayı başarmıştır. “Hukukun üstünlüğü ve liyakat ilkeleri”, toplumsal huzurun en güçlü güvencesidir.

-Gençlik ve Gelecek Vurgusu: Atatürk’ün cumhuriyeti “gençliğe emanet” ederken dayandığı temel düşünce, her kuşağın “akıl ve bilimin” ışığında “ülkesine, bağımsızlığına ve cumhuriyet değerlerine sahip çıkacağı” inancıdır.

.   Geçmişten alınan “tarihsel dersler” ve cumhuriyetin “kuruluş felsefesi”, karşılaşılan her türlü endişe ve güçlük karşısında “yol gösterici bir kılavuz” niteliğindedir.

.  Öğretmen GÖNEN ÇIBIKCI