GÖZALTI VE ARAMA: GENEL BAKIŞ
Pek çok vatandaşın hukukun üstünlüğüne sarsılmaz görünen bir inancı vardır.
Sıkça duyulur: "Savcı ve hakim, masum olan kimseyi tutuklamaz" veya "Kimse sebepsiz yere tutuklanmaz."
Suçlu olmasanız bile gözaltına alınabilir, hatta tutuklanabilirsiniz. Bu tür tedbirlerin mağdur için ne kadar yıpratıcı olduğu ve neden sıklıkla haksız olduğu, genellikle ancak kendiniz etkilendiğinizde anlaşılır.


(Geçici) gözaltının koşulları nelerdir ve mağdurun hakları nelerdir?

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 127. maddesi, bir kişinin suçüstü halinde - yani bir suç işlerken - yakalanması ve kimliğinin hemen tespit edilememesi veya failin kaçma tehlikesinin bulunması durumunda, herkesin yargıç kararı olmaksızın - yani tutuklama emri olmaksızın - şüpheliyi geçici olarak gözaltına alma yetkisine sahip olduğunu öngörür.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 127. maddesinin 2. fıkrası, savcı ve polis için kişileri gözaltına alma konusunda genişletilmiş bir hak öngörür: Sadece tutuklama emri çıkarılması için gerekli koşullar mevcutsa bile gözaltına alma yetkisine sahiptirler. Yani failin "suçüstü" yakalanması gerekmez. Bu tür gözaltı uygulamada en sık rastlananıdır.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 163b maddesine göre, savcılar ve her polis memuru, bir şüpheliyi kimliğini tespit etmek amacıyla gözaltına alabilir, suçüstü yakalanmamış olsa veya tutuklama emri çıkarılması için gerekli koşullar mevcut görünmese bile. Bu durumlarda, şüphelinin bir suç işlediği şüphesi yeterlidir.

Bu şekilde şüpheli olarak gözaltına alınan ve serbest bırakılmayan kişi, yasaya göre "derhal" tutuklama hakimine çıkarılmalıdır. Kanun, hakime çıkarılmanın gözaltına alınmayı takip eden günden en geç ertesi gün yapılmasını emreder (CMK § 128). Böylece, bir gözaltı teorik olarak yaklaşık 48 saat sürebilir (örneğin, Pazartesi'yi Salı'ya bağlayan gece 00:45'te gözaltına alma, Salı akşamı 23:45'te hakime çıkarma ve hakimin tutuklama emri çıkarma veya serbest bırakma kararı).

İPUCU: Gözaltına alınan kişi, seçtiği bir avukata haber verme hakkına sahiptir. Önceden avukat danışmanlığı almadan konu hakkında HİÇBİR ifade vermemeniz her zaman tavsiye edilir. İfade vermeyi reddetmek de sizin yasal hakkınızdır!


Polis kapıda ve arama yapmak istiyor! Şimdi ne olacak??

Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK - soruşturma makamına, bir soruşturma için önemli olabilecek delillerin bulunabileceği düşünülen bir ofisi, bir konutu veya örneğin bir aracı arama hakkı verir.

Ev araması sadece uyuşturucu madde yasasına aykırı hareketler, soygun şüphesi veya benzeri ağır suçlar nedeniyle ağır suçlulara karşı yapılmaz. Ceza hukukuyla daha önce hiç işi olmamış "sıradan" vatandaşlar da giderek daha sık arama mağduru olmaktadır.

Peki, kapıda savcı veya polis memurları duruyor, soruşturma hakimi tarafından verilmiş bir arama kararı var ve arama yapmak istiyorlarsa ne yapmalı?

1. İPUCU:
Aramaya ve bulunan eşyaların el konulmasına karşı DİRENMEMENİZ tavsiye edilir! Memurlar bir hakim arama kararına sahip oldukları sürece, bu karar gerekirse zorla da uygulanabilir. Memurlar genellikle, hakim kararı olmaksızın da arama tedbirine izin veren "gecikmesinde sakınca bulunan hal"e dayanırlar.

2. İPUCU:
Mağdur olarak, sadece bu tedbire katlanmakla yükümlüsünüz. Bir işbirliği yükümlülüğünüz YOKTUR! Ayrıca bilgi vermek veya memurları olası delillere yönlendirmekle de yükümlü DEĞİLSİNİZ.

3. İPUCU:
Her arama tedbiri durumunda, avukatınıza haber verme ve onun gelmesini isteme hakkınız vardır. Soruşturma tedbirinin usulüne uygun yürütülmesini sağlamak için bunu yapmalısınız.

4. İPUCU:
Her halükarda, öncelikle yasal susma hakkınızı kullanın!

5. İPUCU:
Hakim arama kararını size göstermelerini veya teslim etmelerini isteyin.

6. İPUCU:
Belgeler veya diğer deliller güvence altına alınır/el konulursa, ilgili bir tutanağın size teslim edilmesini talep etme hakkınız vardır. Bu tutanakta alınan tüm eşyaların kaydedildiğinden emin olun.

7. İPUCU:
Arama işleminden hemen sonra – henüz yapmadıysanız – derhal avukatınıza başvurun.


NOT: Bu yazı her zamanki gibi sadece bilgilendirme amaçlıdır ve eksiksiz olduğu iddiasında değildir. Hatalar ve yazım yanlışları saklıdır!