Deloitte, genç kuşakların kariyer ve iş yaşamındaki değişimleri inceleyen "Kendi Koşullarında İlerleme" başlıklı raporunu yayımladı.

44 ülkeden 14 bin 384 Z kuşağı ve 8 bin 211 Y kuşağı temsilcisinin katıldığı rapor, genç kuşakların kariyerde hızlı ilerleme yerine istikrara, sürekli beceri kazanımına ve refaha öncelik verdiğini gösterdi.

Rapor, değişen ekonomik koşulların yaşam tercihleri ve ertelenen kararlar üzerindeki etkilerini ele alıyor. Ayrıca liderliğin yeniden tanımlanması, yapay zekanın yaygınlaşması ve refahın bir altyapı meselesine dönüşmesi gibi konulara ışık tutuyor. İş dünyasının gelecek dönemde yanıtlaması gereken önemli soruları ortaya koyuyor.

Araştırma, yeni neslin liderlikten vazgeçmediğini ancak liderlik rollerine ilişkin beklentilerin değiştiğini gösteriyor. Liderlik rolünü öncelikli kariyer hedefi olarak görmeyen katılımcıların gerekçeleri arasında stres ve tükenmişlik öne çıkıyor. Bu oran Z kuşağında yüzde 50, Y kuşağında yüzde 49 olarak belirlendi. Aşırı sorumluluk Z kuşağında yüzde 50, Y kuşağında yüzde 48 ile ikinci sırada yer alıyor. İş-yaşam dengesine ilişkin kaygılar ise Z kuşağında yüzde 41, Y kuşağında yüzde 46 oranında belirtildi. Z kuşağının yüzde 44'ü ve Y kuşağının yüzde 46'sı kariyerinde istikrarlı bir ilerlemeyi tercih ettiğini ifade ediyor. Hızlı terfileri, unvan ve ücret değişikliklerini içeren tempolu bir büyümeyi tercih edenlerin oranı Z kuşağında yüzde 25, Y kuşağında ise yüzde 21 seviyesinde kaldı.

Her iki kuşak da iş ahlakı, işbirliği, empati, uyum yeteneği ve eleştirel düşünmeyi en güçlü becerileri olarak görüyor. Geliştirmek istedikleri yetenekler arasında hitabet, liderlik, yapay zeka yetkinliği, iletişim ve yaratıcılık bulunuyor. Çalışanların üçte biri, son bir yılda yapay zekaya uyum, otomasyon, strateji ve iş modeli gibi 15'ten fazla başlıkta iş yaşamını etkileyen önemli değişiklikler yaşadığını belirtti.

Z ve Y kuşaklarının yüzde 74'ü günlük işlerinde yapay zekadan yararlandığını söylüyor. Çalışanlar, yapay zekayı sadece verimlilik için değil, gelişim fırsatlarını keşfetmek (yüzde 79), kariyer tavsiyesi almak (yüzde 72 ve yüzde 69) ve işle ilgili stresle başa çıkmak (yüzde 67 ve yüzde 65) için de kullanıyor. Ancak katılımcıların yaklaşık üçte biri, kurumlarında yapay zeka dönüşümüne yönelik gelişim alanları olduğunu düşünüyor. Bu grup, işverenlerinden daha fazla eğitim ve gelişim desteği beklediğini ifade ediyor. Z kuşağının yüzde 62'si ve Y kuşağının yüzde 60'ı, iş yerlerinde kullanılan yapay zeka araçlarının iyileştirilebileceğini belirtiyor. Z kuşağının yüzde 33'ü ve Y kuşağının yüzde 32'si ise mevcut araçların kısmen yeterli olduğunu ifade ediyor.

Ruh sağlığını "iyi" veya "çok iyi" olarak değerlendirenlerin oranı Z kuşağında yüzde 52'den 63'e, Y kuşağında yüzde 58'den 66'ya yükseldi. Buna rağmen Z kuşağının yüzde 48'i ve Y kuşağının yüzde 45'i zaman zaman tükenmişlik hissi yaşadığını belirtiyor. Dijital yorgunluk yaşadığını söyleyenlerin oranı ise Z kuşağında yüzde 58, Y kuşağında yüzde 54 olarak kaydedildi.

Sosyal ilişkiler önemli rol oynuyor

Z kuşağının yüzde 96'sı, Y kuşağının yüzde 97'si, iş yerindeki anlam duygusunun memnuniyet ve refah açısından kritik olduğunu belirtiyor. Yaptıkları işin topluma anlamlı bir katkı sağladığını düşünenlerin oranı Z kuşağında yüzde 68, Y kuşağında yüzde 73 olarak kaydedildi. İş yeri bağlılığında sosyal ilişkiler önemli rol oynuyor. İş yerinde yakın bir arkadaşı bulunan Y kuşağı çalışanlarının kurumda 5 yıldan fazla kalma niyeti, arkadaşı bulunmayanlara kıyasla yüzde 43'ten 61'e yükseldi. Z kuşağında ise bu oran yüzde 33'ten yüzde 48'e çıktı.

Z kuşağının yüzde 55'i ve Y kuşağının yüzde 52'si, evlilik, çocuk sahibi olma, iş kurma veya eğitime devam etme gibi önemli yaşam kararlarını finansal öncelikleri doğrultusunda ertelediğini belirtiyor. Araştırma, bütçe yönetimi ve uzun vadeli finansal planlamanın iki kuşakta da öne çıktığını gösteriyor. Konut sahibi olma konusu da önemli gündem başlıkları arasında yer alıyor. Z kuşağının yüzde 53'ü ve Y kuşağının yüzde 45'i, gelecek 12 ay içinde kişisel finansal durumlarının iyileşmesini beklediğini ifade ediyor.

Esneklik ve refah beklentisi öne çıkıyor

Deloitte Türkiye İnsan Kaynakları Yönetimi Hizmetleri Lideri İlksen Keleş, 15 yıldır Z ve Y kuşaklarının iş, yaşam ve liderliğe ilişkin yaklaşımlarını incelediklerini belirtti.

Keleş, genç kuşakların esnek ve hibrit çalışma modellerinin yaygınlaşmasına katkı sağladığını vurguladı. Ayrıca ruh sağlığının iş yaşamında daha açık biçimde ele alınmasına, amaç ve değerlerin kariyer kararlarında daha belirleyici hale gelmesine de katkıda bulunduklarını ifade etti.

"Ekonomik ve teknolojik değişimin hız kazandığı bu dönemde Z ve Y kuşakları, kariyer hedeflerini yeniden değerlendirerek, uzun vadede değer yaratacak tercihlere yöneliyor, beceri gelişimine, istikrara ve refaha öncelik veriyor. Bu yaklaşım, kariyer hedeflerinden vazgeçtiklerini değil, ilerlemeyi kendi koşulları doğrultusunda yeniden tanımladıklarını gösteriyor."

Keleş, liderlik konusunda da benzer bir yaklaşımın öne çıktığına dikkat çekti. Genç kuşakların liderlik sorumluluğu üstlenmek istediğini, ancak bunu esnekliği, çalışan refahını ve anlamlı etki yaratmayı destekleyen çalışma ortamlarında gerçekleştirmeyi önemsediğini aktardı.

Genç kuşakların yaşamlarına ilişkin kararlarını geleneksel beklentilerden ziyade kendi ekonomik ve kişisel koşulları doğrultusunda şekillendirdiğini belirten Keleş, şunları kaydetti:

"Sırada Alfa kuşağı var. 2028-2030 arasında iş gücüne kayda değer sayıda katılmaya başlayacak bu kuşak, küçük yaşlardan itibaren yapay zekanın içinde büyüyen, hıza, otomasyona ve sürtünmesiz deneyime alışkın bir nesil olacak. Z ve Y kuşaklarının bugün hangi normları belirlediği, başarıyı nasıl tanımladığı, hangi ödünleri kabul ettiği ve işverenleriyle nasıl bir ilişki kurduğu, Alfa kuşağının karşılaşacağı iş dünyasının çerçevesini de belirleyecek. Bu nedenle kurumlara düşen sorumluluk, bugünün ihtiyaçlarına yanıt vermenin ötesinde, değişim hızına ayak uydurabilen ve tüm kuşakların kendi koşullarında gelişebileceği dinamik çalışma modelleri kurmak. İş başarısı ile insan refahı artık birbirine karşıt değil, birbirini besleyen unsurlar."